Teksto – Tekst
Esperanto
LECIONO 5 NOVA AŭTO
Sinjoro Rapid, amiko de Marko, eniris vendejon de aŭtoj.
Tie li vidis belan sinjorinon kiu plaĉis al li.
Vendisto venas al li.
Sinjoro Rapid demandas:
— Kiu aŭto estas la plej bona?
— Tiu ĉi estas la plej bona el ĉiuj.
— ĉu ĝi estas rapida?
— Ĝi estas pli rapida ol aliaj.
— Ĉu ĝi estas ankaŭ forta?
— Ho jes, ĝi estas tre forta.
— Certe ĝi estas multekosta?
— Kompreneble, ĝi estas la plej multekosta el ĉiuj.
— Dankon, bedaŭrinde mi ne aĉetos novan aŭton, ĉar mia malnova aŭto estas la plej malmultekosta el ĉiuj. Mi ankoraŭ veturos per ĝi.
Dum li tion diris, li denove rigardis la belan sinjorinon. Sed la vendisto diris:
— Estos pli bone, ke vi ne rigardu tiun ĉi sinjorinon. Ankaŭ ŝi estas multekosta. Mi scias, ĉar mi estas ŝia edzo.
Traduko – Prevod
Gospodin Rapid, Markov prijatelj, ušao je u prodavnicu automobila.
Tamo je video lepu gospođu koja mu se dopala.
Prodavac mu priđe.
Gospodin Rapid upita:
— Koji auto je najbolji?
— Ovaj je najbolji od svih.
— Da li je brz?
— Brži je od drugih.
— Da li je i jak?
— O da, veoma je jak.
— Sigurno je skup?
— Naravno, najskuplji je od svih.
— Hvala, nažalost neću kupiti novi auto, pošto je moj stari auto najjeftiniji od svih. Još ću se voziti njime.
Dok je to govorio, ponovo je pogledao lepu gospođu. Ali prodavac je rekao:
— Bilo bi bolje da ne gledate ovu ženu. I ona je skupa. Znam to jer sam ja njen muž.
Sonregistro de la teksto – Zvučni zapis teksta
Novaj vortoj – Nove reči
| Esperanto | Srpski |
|---|---|
| aŭto | automobil |
| burokrato | birokrata |
| edzo | suprug / muž |
| edzino | supruga / žena |
| horo | sat |
| jaro | godina |
| monato | mesec (kalendarski) |
| sinjoro | gospodin |
| sinjorino | gospođa |
| tempo | vreme |
| multekosta | skup / skupa / skupo |
| plena | pun / puna / puno |
| ĉar | jer / pošto / budući da |
| ĉi | označava blizinu (pogledajte gramatiku) |
| dum | dok / za vreme |
| jam | već |
| ol | od / nego |
| el | iz / od / među |
| pli | više (komparativ) |
| plej | naj... (superlativ) |
| kial | zašto |
| certe | sigurno |
| aĉeti | kupiti |
| aŭskulti | slušati |
| bedaŭri | žaliti |
| forgesi | zaboraviti |
| helpi | pomoći |
| komenci | početi |
| kosti | koštati / stajati |
| plaĉi | svideti se |
| sendi | slati |
| vendi | prodati |
| veturi | voziti se |
| vivi | živeti |
Gramatiko – Gramatika
U gramatici za petu lekciju dve stavke su naručito važne: tabela korelativa i komparacija prideva.
Tablo de korelativoj – Tabela korelativa
Pogledajte ovu tabelu i naučite je.
Sigurno je da ćete joj se više puta vraćati, dok je dobro ne upamtite.
Većinu reči iz prve kolone smo već imali prilike da sretnemo.
Poznavanjem reči iz prve kolone (reči koje počinju sa "k") lakše se pamte i sve ostale reči. I zaista, kada u kiu, kio, kia... promenimo prvo slovo u "t", dobijamo drugu kolonu (tiu, tio, tia...). Slovom "ĉ" dobijamo treću kolonu. Odbacivanjem prvog slova dobijamo četvrtu kolonu, a petu dobijemo kad dodamo prefiks nen-.
| Vrsta | Upitno | Potvrdno | Ukupno | Neodređeno | Odrično |
|---|---|---|---|---|---|
| osoba | kiu – ko / koji | tiu – taj / onaj | ĉiu – svako / svaki | iu – neko / iko | neniu – niko / nijedan |
| stvar | kio – šta | tio – to / ono | ĉio – sve | io – nešto / išta | nenio – ništa |
| opis | kia – kakav | tia – takav / onakav | ĉia – svakakav | ia – nekakav / ikakav | nenia – nikakav |
| mesto | kie – gde | tie – tamo / onde | ĉie – svagde | ie – negde / igde | nenie – nigde |
| vreme | kiam – kada | tiam – tada / onda | ĉiam – uvek | iam – nekada / ikada | neniam – nikada |
| način | kiel – kako | tiel – tako / onako | ĉiel – svakako | iel – nekako / ikako | neniel – nikako |
| količina | kiom – koliko | tiom – toliko / onoliko | ĉiom – svekoliko | iom – ponešto / pomalo | neniom – nikoliko |
| razlog | kial – zašto | tial – zato / stoga | ĉial – zbog svega | ial – zbog nečega | nenial – ni za šta |
| posedovanje | kies – čije | ties – (od) njega/toga | ĉies – svačije | ies – nečije / ičije | nenies – ničije |
Reči iz prve kolone se veoma često koriste kao upitne zamenice, ali one mogu funkcionirati i kao veznici u složenim rečenicama.
- Kiam vi venis? – Kada si došao?
- Mi venis, kiam vi lernis. – Došao sam (onda) kada si učio.
Reči kiom, tiom, iom, neniom se koriste u dve situacije: kada posle njih dođe imenica ili kad dođe nešto drugo (npr. pridev). Između njih i imenice dodaje se predlog da.
- Kiom bela ŝi estas! – Koliko je ona lepa!
- Kiom da homoj venis? – Koliko je ljudi došlo?
Još o korelativima
Za one koji žele da znaju više. 😄
Uz neku od reči iz druge kolone može se dodati rečca ĉi. Ona naglašava neposrednu blizinu.
- tiu – taj / onaj; ĉi tiu – ovaj
- tie – tamo / onde; ĉi tie – ovde
Može se koristiti i tiu ĉi, tie ĉi...
Primer sa imenicom:
- ĉi tiu homo / ĉi homo – ovaj čovek
Korisna je i reč ajn.
- kiam ajn – kad god
- kie ajn – gde god
Neki korelativi imaju množinu i/ili akuzativ, isto kao i kod nas. Na primer, reči iz prvog ili trećeg reda mogu imati i množinu i akuzativ. Reči iz drugog mogu imati samo akuzativ. Peti red nema ništa od toga, a četvrti red može imati akuzativ smera.
- kio – šta; kion – šta (pitanje se odnosi na objekat)
Kion vi manĝas?
Kukon mi manĝas. - kiu – ko / koji; kiun – koga / kojeg; kiuj – koji (množina); kiujn – koje (množina)
- kia – kakav; kian – kakvog; kiaj – kakvi (množina); kiajn – kakve (množina)
- kie – gde; kien – kuda
Još nekoliko korisnih primera sa nekim od korelativa:
- al kiu – kome
- al tiu – tome
- kun ĉio – sa svim
- kun kiu – sa kim
- inter tiuj (homoj) – među tim (ljudima)
Komparo de adjektivoj kaj adverboj – Komparacija prideva i priloga
Komparativ se gradi pomoću reči pli (više).
- bona – dobar; pli bona – bolji
- granda – veliki; pli granda – veći
Superlativ se dobija pomoću reči plej (naj...), a ispred se dodaje član "la":
- la plej bona – najbolji
- la plej granda – najveći
Dakle, komparaciju možemo ovako upamtiti:
- granda, pli granda, la plej granda.
U komparativu se reč "od" ili "nego" prevodi sa ol.
- pli bona ol vi – bolji od tebe / bolji nego ti
Dakle, reč ol znači "od" ili "nego", a koristi se samo u ovakvoj situaciji. Inače se "od" u pravilu kaže de.
Ne možemo nikako reći "pli bona de vi".
U superlativu, reč "od" ili "među" prevodi se sa el:
- la plej bona el ĉiuj – najbolji od svih / najbolji među svima
Prilozi se kompariraju po istim pravilima, osim što se ispred plej ne stavlja la.
- li kantas plej bone – on peva najlepše
Dum
Dum je reč koja može da bude i predlog (kada znači "za" ili "za vreme") i veznik (kada znači "dok").
- Li sidas dum la manĝo. – On sedi za jelom. (za vreme jela)
- Li kantas dum la laboro. – On peva za vreme rada.
- Ŝi sidas dum li legas. – Ona sedi dok on čita.
- Li kantas, dum li laboras. – On peva dok (on) radi.
Ĉi
Ĉi je reč koja se koristi uz reči iz tabele korelativa i približava njihovo značenje.
- tiu – taj / onaj; tiu ĉi / ĉi tiu – ovaj
- tia – takav / onakav; tia ĉi / ĉi tia – ovakav
Sufikso -ind – Sufiks -ind
Označava da je nešto vredno učiniti.
- bedaŭrinde – vredno je žaljenja / nažalost
- nedankinde – nije vredno zahvaljivanja (uobičajen odgovor na "dankon")
- leginda – vredan čitanja
viziti – posetiti + urbo – grad
= Dubrovnik estas vizitinda urbo – Dubrovnik je grad vredan posećivanja
Kioma – Razgovor o satima
Pitanje "koliko je sati" na esperanto se prevodi sa "kioma horo estas".
To bi, u bukvalnom prevodu, značilo "koliki je sat". Možda se nekada davno moglo pitati i "kiu horo estas", ali kioma je jednostavno u životu istisnulo sve druge oblike i niko više ne želi to da menja. Zato ovaj izraz treba jednostavno zapamtiti takvog kakav je.
Ako je tri sata, na pitanje "kioma horo estas" odgovorićemo sa "la tria", dakle rednim brojem.
Evo nekoliko primera za sate i minute.
3:00 – la tria
10:00 – la deka
10:15 – la deka kaj dekkvin
10:28 – la deka kaj dudek ok
10:30 – la deka kaj tridek / la deka kaj duono (deseti i polovina)
Pitanje "u koliko sati" se kaže "je kioma horo".
Ekzercoj – Vežbe
Ekzerco 1 – Vežba 1
Traduku – Prevedite
- Da li možeš mirno da učiš dok neko radosno peva?
- Ko zna kada i gde ćemo se ponovo videti?
- Koliko je sati?
- Da li ti je neko pomogao da otvoriš vrata stare kuće?
- Zašto nemaš vremena da me duže slušaš?
Ekzerco 2 – Vežba 2
Kompletigu la frazojn – Dopunite rečenice
- Dankon, sinjoro.
- Nedank____.
- Horo estas mallonga, tago estas ___ longa, monato estas __ ____ longa.
- Mi legas pli multajn librojn __ mia amiko.
- Mi sendis al mia amiko longajn leterojn, ___ li estis en Tokio.
- La libro estas leg____.
Ekzerco 3 – Vežba 3
Traduku – Prevedite
- sinjorino
- malmultekosta
- ĉiutaga
- intertempe
- plenplena
- nuntempe
- ĉiuokaze
- malhelpi
- vendejo
- edzino
- ĉiujare
- jarcento
- kvarmonate
- alveturi
Hejmtaskoj kun la leciono – Domaći zadatak uz lekciju
Traduku
- Ivana je lepša od Ane.
- Marko je najveći učenik od svih u školi.
- Dok ja radim, on mirno pije kafu!
- Marko još ne govori esperanto dovoljno dobro.
- On je početnik.
- Ana piše lepše od Marka.
- Ne taj, već ovaj!
- Ne ta, nego ova!
- Koliko je sati? Osam i pedeset dva.
- Peta lekcija esperanta je teža od četvrte.
- Ova gospođa mi se sviđa.
- Moram joj reći da je volim.
- Gospodin Rapid će kupiti novi auto.
- Marko je (na)pisao pismo i poslao ga Ani.
- Koji kolač je najbolji? Koji kolač ćemo jesti?
- Neko je u sobi. Je li to Marko?
- Ja nikako ne mogu da kupim auto.